Codependentie of codependency is geen officiële diagnose en is als zodanig niet in de DSM opgenomen (hierin zijn alle mentale ziektebeelden opgenomen). Er is inmiddels wel erkenning dat Codependentie net als vechten en vluchten (of bevriezen) een overleefstrategie is.
Oorsprong van codependentie
Vaak is het patroon in onze kinderjaren ontwikkeld als een antwoord op iets wat we niet hebben gekregen maar wel nodig hadden gehad (erkenning, veiligheid, onszelf mogen zijn…).
Iedereen heeft een aangeboren voorkeur voor één van de overleefmechanismes die door ons autonome zenuwstelsel geactiveerd worden als we niet veilig zijn. Wel of niet veilig zijn is ook deels aangeboren (generationeel trauma) en/of ontwikkeld in onze kindertijd (zie ook de blog over de Polyvagaaltheorie).
Onszelf aanpassen aan de ander
Bij Codependentie hebben we de onbewuste keuze gemaakt om ons aan te passen. Dit aanpassen kent vele verschijningsvormen en dient ons door onderliggende pijn niet te hoeven voelen. Als kind hadden we het niet kunnen verdragen om te moeten vaststellen dat we iets wel nodig hadden gehad, maar dat we dat van onze ouders of verzorgers niet hebben gekregen. Mede door ons ingebouwde loyaliteitssysteem, dat ons eveneens helpt om te overleven, leggen we al op jonge leeftijd de oorzaak van wat we missen bij onszelf neer.
Codependentie patronen
Zo leren we in codependentie patronen…:
…Te focussen op de ander. Is de ander veilig? Als de ander oké is dan kun jij dat ook zijn.
…Zeer sensitief te zijn voor de sfeer en gemoedstoestand van de ander.
Blijkt de ander niet oké te zijn, dan proberen we om de gemoedstoestand van de ander te beïnvloeden door zelf actief iets te doen; lief te zijn, beschikbaar om voor de ander te zorgen. Of iets te laten: rustig en ingehouden zijn om de ander niet meer te prikkelen. Dat zie je vaak bij ouders die (bijvoorbeeld door een verslaving) onberekenbaar zijn.
…Dat we daarmee controle denken te krijgen over de emoties van de ander en over die van onszelf. Dat maakt ons ook “eigenaar” van de gemoedstoestand van de ander en daarmee voelen we ons verantwoordelijk (het is onze schuld als de ander niet oké is).
…Dat we onze eigen gevoelens kunnen negeren of ontkennen, vaak worden we daarin onbewust aangemoedigd door onze ouders of verzorgers omdat zij genoeg aan hun eigen “trauma” hebben. Of we worden er op veroordeeld “jij bent te gevoelig”.
…Normaliter zou je (als kind) met jouw eigen gevoelens een beroep kunnen of moeten doen op de ander (jouw ouders), en die ruimte is er vaak niet.
Als onze ouders niet voor zichzelf kunnen zorgen en daarmee niet hun ouderlijke plek in kunnen nemen, dan worden we als kind in de positie gezet om voor onze ouders te zorgen. Met de hoop dat ze daarmee weer in staat zijn om alsnog voor ons te zorgen.
…Dat we alleen zijn. Dat we er niet op kunnen vertrouwen dat de ander er voor ons is. We moeten het zelf doen.
Daarmee leren we ook dat hulp vragen ingewikkeld is, of dat we leren dat die hulp niet beschikbaar is.
…Dat wij wel beschikbaar moeten zijn. En dus wordt commitment in een relatie “zorgen voor de ander” vanzelfsprekend, zonder dat er sprake hoeft te zijn van wederkerigheid.
…Om primaire delen van zorgen, redden, scannen, controleren, snappen, begrijpen, analyseren en inleven te ontwikkelen. Vaak zijn dit delen die zo vertrouwd voelen dat we niet eens in de gaten hebben dat we dit vanzelfsprekend doen.
…Dat onze eigen behoeftes ondergeschikt zijn. Daarmee is het ook lastig om grenzen te stellen of aan te geven wat we willen.
…Dat onze grenzen of behoeftes de ander kunnen ontwrichten waardoor wij weer onveilig worden. Het kan ook zijn dat onze grenzen of gevoelens gebagatelliseerd, veroordeelt of ontkent worden. We gaan ons schamen of schuldig voelen over onze eigen behoeftes of grenzen.
…Dat onze eigenwaarde matig ontwikkeld is, omdat we leren dat we wat waard zijn als we zorgen voor of beschikbaar zijn voor de ander. En we daarmee dus niet per se leren wie we zelf zijn.
Patronen in relaties
Omdat al deze patronen al zo lang in ons systeem zitten, zo vertrouwd zijn dat we ze hebben geïntegreerd in onze identiteit, is het ook aannemelijk dat we deze patronen meenemen in relaties. Het vergt nieuwsgierigheid en een “oordeelloos kijken” naar onszelf om te ontdekken waar deze patronen in ons leven een rol spelen. En daarna te kunnen ontdekken hoe dat de dynamiek in de relatie beïnvloedt. Als je hier hulp bij nodig hebt dan ben je van harte welkom bij mij in de praktijk. Neem contact met mij op via het formulier.
Bij Codependentie hebben we de onbewuste keuze gemaakt om ons aan te passen aan de ander
